Nghệ sĩ Hải Phượng: Dập dìu ánh nhạc tóc tơ bay

Nghệ sĩ Hải Phượng trình diễn trong chương trình Duyên dáng Việt Nam tại Úc 2.11.2005. ảnh: Ngọc Hải

Trên sân khấu Duyên dáng Việt Nam tại Australia đêm 2.11.2005. Tiếng đàn tranh vang lên dìu dặt, màn hình phông sân khấu xuất hiện những dòng sông, những cánh cò. Kia là một nếp nhà bình yên bên sông. Nọ là những bông lục bình tím ngát đang dập dờn trên sóng nước.

Đó là một làn khói lam chiều mỏng mảnh bay gợi bao niềm thương nhớ. Đây là một mái tóc dài xõa bay trong gió trên chiếc xuồng ba lá của quê hương. Tiếng đàn hòa quyện vào không gian. Cả khán phòng lặng ngắt. Tiếng tơ đã dứt, người vẫn ngẩn ngơ. Ngẩn ngơ rồi bật đứng dậy, vỗ tay vang dội. Hải Phượng cúi chào khán giả trong tiếng vỗ tay tán thưởng. Đâu đó trong khán phòng, có những giọt nước mắt của những người con xa quê đang âm thầm hoài vọng cố hương.

Tổ ấm yêu thương

Câu chuyện giữa chúng tôi bắt đầu từ dư âm của những buổi biểu diễn của chị miên man đến những bài thơ mà khi còn sinh thời, nhà thơ Nguyễn Hải Phương, bố chị làm tặng mẹ chị - Nhà giáo Ưu tú Phạm Thúy Hoan: "Mười sáu dây tình lên tiếng khóc/Dập dìu ánh nhạc tóc tơ bay". Hải Phượng nói về gia đình mình một cách say mê. Tổ ấm nhỏ xinh, thanh bạch và luôn ấm áp tình yêu thương. Ở đó, mỗi người là một cá thể độc lập được tôn trọng và là một trung tâm nhận được sự nâng niu, chia sẻ của cả nhà. Ở đó, có một quan niệm chung cho mọi người: "Mỗi ngày sống là một ngày hạnh phúc, mỗi phút sống là một phút niềm vui". Nên họ trân trọng nhau, chia sẻ với nhau những vinh quang và cay đắng, những niềm vui và nỗi buồn rất riêng của người đam mê nhạc dân tộc trong cuộc sống vốn đang có quá nhiều thể loại khác, sôi động, ồn ào và hợp mốt hơn.

Trong ngôi nhà nhỏ cạnh chùa Pháp Vân, bà ngoại đang dạy đàn cho các học trò. Cô cháu gái xinh xắn 18 tháng tuổi cũng ngồi... học. Cũng đàn (dĩ nhiên là đàn đồ chơi), cũng tập vở (tập chẳng có khuôn nhạc hay chữ gì đâu), cũng ngồi im lắng nghe cô giáo. Cô con gái bé xinh của Hải Phượng tỏ rõ dấu hiệu "con nhà tông" như thế. Chị cười rất tươi khi "cằn nhằn" rằng: "Hễ mẹ một cây đàn là con có một cây đàn, nếu không có là "cô ta” không cho mình tập đâu". Có những buổi tối, bố, mẹ và con với bà ngoại ngồi trò chuyện về âm nhạc, về bảo tàng, về văn hóa nghệ thuật, về những bài thơ của người đã đi xa. "Không gian đó làm tôi cảm thấy hạnh phúc vô cùng và càng thêm trân trọng những điều mình đang có" - Chị tâm sự.

Tình yêu đến từ... sở thích truyện trinh thám

Thoáng chút bẽn lẽn khi nói về tình yêu của mình, chị cười cười: "Tụi mình gặp nhau tại Liên hoan Thanh niên tiên tiến Đông Nam bộ lần thứ nhất. Lúc đó anh ấy là công an, mình và Quỳnh Hoa, Từ Hoàng Thông đề nghị anh kể chuyện săn bắt cướp. Mình mê truyện trinh thám lắm". Những câu chuyện gắn bó họ lại với nhau trong sự chia sẻ những khó khăn của nghề nghiệp. Giờ thì anh đã chuyển sang công tác khác nhưng thỉnh thoảng hai vợ chồng vẫn nhớ lại cái thuở ban đầu lưu luyến đó. Hỏi chị có lãng mạn không, Hải Phượng mỉm cười rất duyên: "Phụ nữ ai mà không lãng mạn. Nhưng mình lãng mạn theo kiểu... khác. Kiểu của Hải Phượng...". Thấy tôi tròn mắt tỏ vẻ ngạc nhiên, chị cười: "Mình không thích lãng mạn theo kiểu chồng phải mua hoa tặng vợ, hát những bài tình ca... kiểu phim Hàn Quốc. Chỉ cần vợ chồng quan tâm đến nhau và thương yêu nhau hết lòng, mỗi cử chỉ vỗ về cũng là một sự lãng mạn, một ly nước rót cho nhau cũng làm ấm lòng. Ví dụ hôm nay là sinh nhật mình, hôm qua, anh ấy nói: "Mai sinh nhật em, anh thấy cái vali của em cũ rồi, để mai anh dẫn em đi mua cái vali mới nghe". Mình biết, mấy ngày nay, anh ấy đi tìm nhiều chỗ bán vali và cũng chọn sẵn mấy chỗ đẹp đẹp rồi...". Chị nói, trong mắt không giấu được sự tự hào và tình yêu thương ánh lên rạng ngời. Gia đình thực sự là điểm tựa yên ấm nhất cho chị, những lúc mệt mỏi.

Cho tiếng đàn dân tộc vang xa

Hải Phượng tại Liên hoan âm nhạc hàn quốc. Ảnh: Tư liệu

Không chút tự kiêu khi nói về nghề nghiệp của mình và những điều mình đã làm, đã đạt được, Hải Phượng nhẹ nhàng: "Năm mình khoảng 5 tuổi, mẹ bắt đầu dạy đàn. Hồi nhỏ thích lắm, cứ nghịch cho dây đàn kêu ra tiếng là thích. Năm 1976, mình vào học ở nhạc viện, học 9 năm, thêm 1 năm dự bị đại học rồi 5 năm đại học và tiếp tục lên cao học. Đến năm 2003 thì mình nhận bằng cao học". Cả tuổi thơ và thời niên thiếu của chị gắn liền với cây đàn tranh. "Mỗi ngày mình tập khoảng 2 tiếng, còn những đợt thi hoặc biểu diễn lớn thì... không thể tính được thời gian tập luyện. Mỗi lần tập xong một bài mới, mình thấy hạnh phúc lắm". Chị nói một cách giản dị nhưng người nghe lại cảm nhận được tình yêu, sự đam mê nghề nghiệp và cả sự cầu tiến trong con người này. "Chị có buồn không khi các loại hình nghệ thuật dân tộc nói chung và đàn tranh nói riêng không... thời thượng và thu nhập thì không bằng được các ngôi sao nhạc nhẹ?". Rất nhẹ nhàng, Hải Phượng trả lời: "Buồn chứ. Nhưng ít thôi. Điều quan trọng nhất là chúng mình vẫn sống được với nghề, vẫn có những khán giả lắng nghe thực sự chân thành. Chỉ cần một khán giả còn lắng nghe là mình còn duy trì được nhiệt huyết đam mê". Khác hẳn điều người ta vẫn mường tượng về nỗi buồn khi chơi nhạc ở nhà hàng, Hải Phượng bộc bạch: "Đừng nghĩ đơn giản chơi nhạc ở nhà hàng thì muốn chơi sao cũng được. Khán giả rất gần mình, có nhiều người rất am hiểu, mình mà chơi sai là họ biết ngay và phản hồi ngay tại chỗ. Khán giả đến nhà hát, sau khi nghệ sĩ biểu diễn xong là họ về ngay. Nhưng ở nhà hàng, khán giả có thể đến bắt tay, chia sẻ cảm xúc với nghệ sĩ. Mình có thể thấy ánh mắt chăm chú của họ, cảm nhận rất gần tình cảm của họ, sự xúc động của họ. Nhiều tình bạn đẹp đến từ những buổi biểu diễn của mình tại các nhà hàng". Chị nói tiếp, vẫn nhẹ nhàng như thế: "Nhưng dĩ nhiên, ai cũng thích biểu diễn ở nhà hát, trên sân khấu lớn". Điểm đáng quý nhất trong con người nghề nghiệp của Hải Phượng là sự quân bình, tỉnh táo trong việc đánh giá các hoạt động nghệ thuật. Biết tôn trọng những điều chuẩn mực nhưng không bị ràng buộc vào sự cứng nhắc của quy tắc. Luôn tìm được sự tích cực trong quan hệ công việc, phải chăng đó là những phẩm chất của Hải Phượng?

Hỏi chị về một kỷ niệm thật đặc biệt trong những chuyến lưu diễn, chị cười mà ánh mắt còn bộc lộ niềm xúc động: "Đó là lần mình biểu diễn ở Paris với thầy Trần Văn Khê năm 2003, khi biểu diễn xong, có một bác khán giả, cũng là một nghệ sĩ chơi đàn tranh và là bạn của thầy, đến nói chuyện, giọng Nam bộ rặt. Bác nói: "Ở đây mà có mấy cây quạt thì tui đã thảy lên cho cổ rồi" (*). Câu nói đó làm Phượng thực sự xúc động. Khi mình ra về, gia đình bác ấy cứ đứng nhìn theo mãi. Ánh mắt của họ làm mình thêm vững tin vào con đường đã chọn. Mình sẽ vẫn luôn có những khán giả như thế nếu luôn nỗ lực, tự nghiêm khắc với chính mình".

Tạm biệt chị khi chiều đã muộn. Tôi vẫy tay chào cô bé nhỏ xíu đang lẫm chẫm đi đến bên cây đàn của bé, những âm thanh trong trẻo vang lên. Hình ảnh Hải Phượng xõa tóc bên cây đàn tranh chợt hiện. Tôi thầm mong, nhiều năm sau nữa, sẽ nhìn thấy một Hải Phượng trẻ trung với độ tuổi hai mươi đang gảy những cung tơ dìu dặt để tiếng đàn dân tộc mãi bay xa.

Hạ Anh (Báo Thanh Niên Online, Nov. 19,2005)

(*) Ở miền Nam ngày trước, khi đi xem hát cải lương, nếu thích thú vì một câu vọng cổ, một lớp diễn nào đó, người xem thường kẹp tiền vào quạt giấy rồi ném lên tặng cho nghệ sĩ.

 

HomeAbout usActivitiesMusic and Video 25th anniversaryInstrumentsSheet MusicTraditional songs

Copyright © 2011 Tieng Hat Que Huong. All rights reserved.
Contact: info@tienghatquehuong.com

Home Contact us Sitemap